म वर्षामा नाच्छु

 सारा संसार निदाएको छ,

म भने वर्षामा नाच्छु;
घाम झरेपछि पसिना बग्छ,
तर हार नमान्ने हृदय लाच्छु।

सपना पुरा हुन्छ त्यही बेला,
जब सहन्छौ पीडा कठोर;
धैर्य र परिश्रमको बाटोमा,
थाकेर नहारी रहन सक्नै छोर।

म राख्छु अटुट विश्वास,
मेरो लक्ष्यमा दिनरात;
म सजाउँछु आफ्नो बाटो,
धूप छाँया सबैबाट।

योजना बनाउँछु, तयारी गर्छु,
बनाउँछु नयाँ पहिचान;
आफ्नै नियम म अनुसरण गर्छु,
मेरो छाप छोड्न संसारमा जान।

धेरैले भन्छन् — पागल होस्,
म त केवल आफैँमा विश्वास गर्छु;
म आफूले बनाएको नियमलाई मान्छु,
र वर्षामा नाच्छु, वर्षामा नाच्छु।

(अंग्रेजी कविता ‘I Dance in the Rain’ बाट कविले आफैले पुनःलेखेको नेपाली संस्करण।)

---

के होला...?

 

"के होला...?"

ऊ :
तिमीले हेरेको त्यो एक नजर,
मेरो मनमा जलेको रहर;
तिमी नबुझी हाँस्दा पनि,
मेरो संसारै बदलिएको थियो।

भनेको थिइनँ कहिल्यै स्पष्ट,
मनमा थिए शब्दहरू अप्ठ्यारो;
तिमी अन्जान बनी हिड्यौ,
म मौनतामा बोलिरहेँ बारम्बार।

तिमी थिएँ मेरो कविता,
जुन कागजमा कहिल्यै लेखिएन;
छेउमै उभिएर पनि,
म ती नजरहरूमा हराइरहेँ।

---

ऊ :
तिमी नजिक थियौ, तर म देखिनँ,
तिम्रो मौन प्रेम बुझिनँ;
अर्को सपना पछ्याउँदै,
तिमीलाई नै टाढा बनाइदिएँ।

आज ती मौन क्षणहरू,
रातमा झन्झन गुञ्जिन्छ;
बोल्न नसकेको त्यो प्रेम,
मनभित्र अझै चिच्याइरहन्छ।

---

दुवै मिलेर:
के यदि फेरि भेटिन्छौ?
न भाग्यले, न संयोगले — इच्छाले;
नयाँ सुरुवात, खुलेर माया,
बितेका गल्तीहरू क्षमाले।

अब न मौनता बाँकी रहोस्,
न अधुरो सपना काँडाले टोसोस्;
तारा हेर्ने साझा चाहमा,
हौं हामी फेरि — नयाँ कथा भित्र।

---

मञ्जरीको मधुर हाँसो

 दूर गाउँको एक कुनामा,

थियो सानो रमाइलो घर;
शान्त जीवन, साथमा श्रीमती,
र नानी मञ्जरीको मधुर हाँसो भर।

सादा जीवन, सन्तोषको बास,
मञ्जरी रमाइ रहन्थी काठको खेलौनामा खास;
तर लालची समाजले च्यातेको थियो,
सपना र शान्तिको त्यो मिठो आँस।

परिवारको लागि भन्दै,
ऊ लाग्यो सहरको पथमा;
धन, सुन, रूपाको आशमा,
भुलेको थियो मायाको रमझममा।

महँगा कपडा, ऐश र आराम,
सबै थियो तर सुनिन्थ्यो खामो सन्नाटा;
दशक बित्यो, देखेन उसले
छोरीको न्यानो काख, श्रीमतीको नाता।

एक दिन आयो कालो खबर,
साथीले भन्यो — ऊ अब छैन संसारभर;
बिदाइको एक शब्द पनि बाँकी रहेन,
छायो घरमा अध्यारो अन्धकार।

जब खरानीमा फेरियो उसको शरीर,
चिथोरियो सम्पत्तिको त्यो ठूलो तस्वीर;
स्वर्ग पुग्दा उसले सुन्यो प्रश्न,
"कतिवेला बितायौ परिवारसँगको समर्पण?"

झस्कियो उसको थाकेको आत्मा,
धनको मोहले अन्धो बनाएको भ्रममा;
"माफ गर प्रभु," उसले भन्यो रुन लाग्दै,
"मैले कहिल्यै यो प्रश्न सोचेको थिइनँ बाँच्दै।"

हाम्रो सपना थियो सुनको महल,
तर भुलेछु छोरीको झर्को गजल;
एक दिन पनि नपाएको साथको स्पर्श,
रुन बाध्य भएँ, गरें जिन्दगीको अपव्याख्या दर्श।

---

छोरा र बाबा

 छोरा भन्छन् —

अब तिमी बाबा, पुराना भयौ,

फुस्रो कपाल, निदाउने व्यवहार;

मेरो साथीमा, मेरो गोष्ठीमा,

तिमी नचाहिएको भार।

तिमीका लुगा, च्यातिएका छन्,

हिँड्दा पनि गाह्रो देखिन्छ;

तिमी सँग बस्दा, मन दुख्छ,

न त प्रेम न त केही सिकिन्छ।

तिमीले कहिल्यै, बुझेनौ मलाई,

मेरो चाहना कहिल्यै सुनेनौ;

सधैं नियम, सधैं रोकेर,

मेरो पखेटा कहिल्यै उडाउन दिएनौ।

अब टाढा बस बाबा,

म मेरो बाटो रोज्छु;

बन्धन होइन, स्वतन्त्रता चाहिन्छ,

तिमी बिना पनि बाँच्न सक्छु।

आमा भन्छिन् —

तिमीले देखेका, बाबाका पक्ष होइनन्,

तर उनले देखेका सपनाहरू,

तिमीलाई मान्छे बनाउने संघर्ष,

छोरी र आमालाई दिइने भर।

चुपचाप बाँच्ने, कहिल्यै गुनासो नगर्ने,

परिश्रमको अर्कै कथा बोकेका छन्;

घाममा पसिना, र रातमा निद्राविहीन,

तिमीका हाँसोमा आफै हराएका छन्।

तिमीले नबुझे पनि,

उनको माया अडिग छ,

तिमीलाई उचाल्न,

उनले स्वर्ग पनि छोडेका छन्।

बाबाको हृदय बुझ, छोरा,

जुन बोल्दैन तर प्रेम गर्छ;

थकाइले होइन, मायाैले चुप छन्,

उनी तिमीमा नै आफ्ना सपना देख्छन्।

हामी छौं तर देखिँदैनौं

 हामी छौं, तर देखिँदैनौं,

हाम्रो आवाज आकाशले नसुनेको जस्तै,

हाम्रो पहाड–जंगल, रगत–पसिनाले सिँचेका

तर भूमिमा हाम्रो नाम छैन कहीं।

देशको सीमामा उभिएका छौं हामी,

रifle काँधमा, मनमा देशप्रेम,

तर जब भित्र फर्कन्छौं,

भनिन्छ — “तिमी त बाहिरका हौ, नरे!”

हाम्रो भाषा नेपाली हो,

तर हाम्रो हृदय भारतीय,

हामीको गीत, नृत्य, रहर, संस्कार

यही माटोमा उम्रिएको, अझै पनि अनौठो लाग्छ किन?

इतिहासले हाम्रा पाना उडायो,

कसैले लेखेन, कसैले पढेन,

हाम्रा आमा-बुबाले देश बनाउँदा

हामीले आफ्नो पहिचान हरायौं।

शिक्षा लिएर फर्किने छोरा

जब शहरमा भर्ना हुन्छ,

फारमको कुनामा अड्किन्छ —

“Nationality?” — अनि झस्किन्छ।

न त धरतीले अँगालेको,
न त माटोले समेटेको।

बीचमा झुन्डिएका हामी,

“हामी को हौं?” यही अनुत्तरित प्रश्न।

तर हामी चिच्याइरहेका छौं —

हामी गोर्खा हौं, भारतीय हौं,

हामीले देश बनाएका छौं,

अब देशले हामीलाई चिनोस।ना त धरतीले अँगालेको,

ना त माटोले समेटेको।

ख्यालमा त धेरै कुरा खेली रहन्थे

 ख्यालमा त धेरै कुरा खेली रहन्थे

तर म केही बोल्न सकिन…

शब्दहरू ओठमै अड्किए,

भावनाहरू मनमै हराए।

हर एक नजरले केही भन्यो,

तर ती आँखामा उत्तर थिएन।

म मौन भएर पनि चिच्याइरहेँ,

भित्रभित्रै आँधी बहाइरहेँ।

सपना हराएनन्, तर बिर्सिएझैँ लाग्थ्यो,

समयको भेलमा आफूलाई हराउँथें।

मनको गहिराइमा प्रश्नहरू थिए,

तर जवाफहरू कहीं थिएनन्।

ख्यालमै त संसार सजाएँ,

तर यथार्थमा मौनताको पर्दा ओढेँ।

आज पनि त्यो मौनता बोकेर,

म सपनाहरूको रेखा कोर्दैछु…।

दार्जिलिङको चिया

 दार्जिलिङको चिया,

कति मिठो आहा!

बिहान दिउँसो साँझ,

स्वाद दिन्छ ताजा।

कुहिरोको घुम्टाभित्र

हरियालीको छोँए,

एक कपले बिर्साइदिन्छ

दिनभरका गोहे।

आलस हटाउँछ,

मुड बनाउँछ,

आमाको माया जस्तो

न्यानोपन दिन्छ।

साथी भेला हुँदा,

वा एक्लोपनमा,

चियाको साथ पाउँदा

रमाइलो हुन्छ जति पनि सधैं हर्षमा।

दार्जिलिङको चिया,

स्वाद मात्र होइन, कथा हो,

एउटा सुगन्धित अनुभूति,

जुन साससँगै बगिरहन्छ।

ओढनीको छायाँले नढाक न प्रिय

ऊ :

ओढनीको छायाँले नढाक न प्रिय,

यो मुहार जहाँ जूनपानी झल्किन्छ।

मेरो सपना–रातभर तिमीलाई बोलाउँछ,

स्वर तिम्रो निसासिएको सासमा मिल्किन्छ।

फुलझैँ एक झल्को देऊ—

कपालको गन्ध वा तिम्रो हासोको रंग मात्र।

उनी:

आउ न प्राणेश, तारा झरेको आकाशमुनि,

म यो निस्तब्ध रातमा तिमी मात्र चाहन्छु।

फूलहरूको सुवासले सिँगारेको छु कपाल,

मन यो तयार छ, हरेक चुम्बनमा बाँधिन्छु।

हेर न, मुटुको काँपनी सुनिन्छ तिमी नै हुँदा,

मेरो ओठ—बस एकचोटि, तिमी बोल्दा मुस्काउँछ।

ऊ :

तिमी बिना अधूरो लाग्छ यो वसन्त,

रंग छैन, रस छैन, बग्दैन कुनै मधुर धुन।

तिमीले छोएका शब्दहरू

कविता बनिन्छन्, सास बनिन्छन् जुनजुन।

आउ, बस यही क्षणमा बाँचौं,

समय थामिएको छ, जब तिमी मेरो नजरमा नाचौं।

उनी:

हो, यो रात साक्षी हो हाम्रो प्रेमको,

जहाँ चन्द्रमा पनि लाग्छ हामीजस्तै लाजालु।

तिमीले टोलाएर हेर्दा,

मेरो मनको हर शब्द गीत बन्छ, उज्यालु।

ल भन त, अब हामी दुई होइनौं,

तिमी र म — एउटै कविता, एउटै धुन, एउटै जून।

अर्निकोको चित्रजस्तै तिम्रो मुहार

 अर्निकोको चित्रजस्तै तिम्रो मुहार,

रङ्गिन क्यानभासमा फुलेको बहार।

हेर्दा मात्रै पनि मन रमाउँछ,

बसन्तको आगमनको आभास गराउँछ।

तिम्रो बोली — तानसेनको धुन,

मनको वीणामा गुन्जन्छ हरपल सुन।

तिमी आयौ, यौवनको हृदयमा फूलझैं,

सपनाको सौन्दर्य बनी, शून्यमा धूलझैं।

तिम्रा आँखा — मुग्ध मोहित राजाहरू जस्तै,

भृकुटिमा बाण, अधरमा अमृत जस्तै।

तिम्री हाँसो — मुनालको पखेटा हो कि,

कञ्चनजङ्घा गुञ्जिने गीतजस्तो देखिन्छ कि।

तिमी आयौ — मुग़ल कालको कविता बनी,

सिंहस्थ जस्ता स्वर्णिम दिनहरू झल्काउनी।

मेरो जीवनमा प्रकाश झर्दै,

अशोकका अश्वहरू जस्तै निडर बन्दै।

गगनचुम्बी प्रेमको गाथा लेखौं,

तिमी माया बनी, म कवि झैँ लेख्दै।

दार्जिलिङको स्तम्भहरूजस्तै अमर बनौं,

तिमी सौन्दर्यकी देवि, म तिमीमा हराउँ।

कान्छीको सानो पसल

कान्छीको सानो पसल, छेउमै काठको ठेली,

सेलरोटीको सुवास आउँछ, मनैभित्र गहिरो खेली।

तातो चिया उसको हातमा, मिठो मुस्कान ओठमा,

भन्छे, "बस न दाइ, थकाइ मेटिन्छ यो घामछायाँको खाटमा।"

भञ्ज्याङको दृश्य झन् मोहक, बादलसँग लुकेछ घाम,

संसारको हल्लाबाट टाढा, शान्तिको यो सानो थाम।

पसलमा आउँछन् यात्रुहरू, बेग्लाबेग्लै कथा बोकेर,

अपरिचित नै सही, तर बर्तालाप हुन्छ मन खोलेर।

एउटा बाजे भन्छन्, “यो बाटो त बिसौँ वर्षको साथी हो,”

कान्छी मुस्काउँछे, “हो नि बाजे, यो पसल पनि त तपाईंको गाथी हो।”

कतै सैनिक छुट्टीमा, कतै विद्यार्थी साहसिक बाटोमा,

सबैलाई यही पसलले बाँध्छ, एउटै मिठासको साँचोमा।

पसल सानो होला तर, भावना ठूलो यहाँ,

हर्ष, पीडा, थकान, सपना—सब राखिन्छ टेबुलमा जहाँ।

जीवनको गीतजस्तै, हरेक चुस्कीमा अर्थ भेटिन्छ,

कान्छीको पसलमा, कहिल्यै समाप्त नहुने कथा लेखिन्छ।

 

गाउँको त्यो बिहान

 बिहानै उठ्थेँ म गाउँको त्यो दिन,

गाईबस्तु हेरथें, सफा गर्थें छिन।

नास्ता पछि दूध बेच्न लाग्थें,

वनको काखैमा घाँस काट्न भाग्थें।

मोही पानी पिउँदा गज्जब मिठो,

थकाइ भुलाउँथ्यो, हुन्थ्यो खुसीको सिटो।

ढुंगाले मलाई चिन्थ्यो पथमा,

दादा-कडा बोल्थे हर्षका स्वरमा।

छिमेकी जुट्थे, हातेमालो गर्थें,

कामकै बीचमा गीत गाएर रम्थें।

साझा हाँसो, दुख-सुख सँगै,

गाउँको त्यो जीवन, साँचो थियो रंगै।

तर अब समयले पाटो फेरेको छ,

मान्छे दौडिएका छन्, सपना घेरेको छ।

न जागिर, न लक्ष्यको दौडले थकित,

पुरानो त्यो माया, हराउँदैछ चित्त।

आज पनि याद आउँछ त्यो घाम,

जहाँ थियो माया, जहाँ थिए काम।

भुल्न सकिँदैन ती दिन कहिले,

गाउँको त्यो जिन्दगी, अमिट रहिरहने छ दिलैभित्र गहिराइले।

त्यो पुरानो घर सम्झिँदा

म अझै सम्झन्छु —

कुसुनो ढुङ्गा घोट्ने आमा,

छानोको छेउबाट छिर्दै गरेको बिहान,

अनि हाम्रा आँगनमा खेल्ने जून।

घर — एउटा झुपडी मात्र थिएन,

त्यो त हाम्रा सपनाहरूको पहिलो चित्र थियो,

जहाँ बर्खामा बग्ने छानो पनि

मिलेर गीत गाइहाल्थ्यो — बुबाको सिँगो स्वरमा।

तर त्यो माटो, त्यो लिपपोत,

अहिले अर्काकै पाउले कुल्चिएको छ।

हामी विस्थापित भयौँ — विकासको नाममा,

हामीलाई परामर्श दिइएन, केवल ‘स्थानान्तरण’ भनियो।

शहरको भवनमा

एउटा कोठा दिइयो — ठुलो,

तर त्यसमा घरको सुगन्ध थिएन।

त्यहाँ न बारी थियो, न त सिँचाइको कुरो,

आफ्नोपनको नमी मात्रै थिएन।

पिता बिस्तारै मौन भए,

आमाले ओढ्ने सल — अब भिज्दैन बर्खामा,

तर आँखा अझै रसाउँछ

त्यो पुरानो घर सम्झिँदा।

के घर ईँटाबाट बनिन्छ?

कि हृदयको कणबाट?

हामी भन्छौँ — घर त्यो हो

जहाँ तिमी र म एकै सुगन्धमा सास फेर्छौँ।

नाम त सोधिन्छ, तर गहिरो चिनजान कहीं छैन

 हे प्रभु, आशा राखें तिमीमा,

तर बाटो सुनसान छ, साथ छैन कसीमा।

छायाँसम्म लुकिदिन्छन् डराएर,

अंगालो दिन कोही आउँदैन, बिस्तारै म मर्छु कराएर।

मेरो पाइला अनिश्चित छ, दिशाहीन यात्रा,

न म गाउँको छु, न सहरको पात्र।

यहाँ त अनुहारहरू छन्, तर हृदयहरू छैनन्,

नाम त सोधिन्छ, तर गहिरो चिनजान कहीं छैन।

भेडाको बथानमा म कुकुर जस्तो,

न बथानले मानेको, न शिकार बनेको सस्तो।

न त म बाँच्न पाउँछु शान्त आत्मासँग,

न म मर्न पाउँछु गहिरो घामसँग।

स्वीकार गर प्रभु, एउटा नछुने हात भएर,

कम्तीमा तिमी टोलाऊ ममा, सबैले छाडेको जात भनेर।

मेरो आँखा ओभाएका छैनन् अझै,

तर आँसुका भाषा बुझ्नेहरू यहाँ कतै छैनन्।

म शब्दमा होइन, मौनतामा बोल्न चाहन्छु,

यो घृणाले भरिएको संसारबाट टाढा जान चाहन्छु।

हे प्रभु, म चिच्याउन सक्दिन, तर सुन,

यो हृदय हारेको होइन, तिमी आए बस, म तिमीमा ।

एकान्तको छायाँ

 छायाँमा लुकेर रोएको छु, उज्यालो अझै नआएको,

मनको भित्र कतै त थियो, सपना जुन मरेको।

खुशीको रूप लिन खोज्छ, पीडाले लेखेको कथा,

सुनसान रातको शून्यतामा, गुञ्जिन्छ मूक व्यथा।

गाउँको बाटो, धुलो र धूप, सम्झनामा बाँचेको,

माटोको गन्ध, आमाको बोली, सपनामा गाँसेको।

शहरको भीडमा हरायो म, आफैसँग बोल्दिनँ,

साथीको जस्तो लाग्छ कहिले, यो एकान्त बोल्छ किन?

मेरो आत्मा खोज्दै हिंड्छ, उज्यालोको पर्खाइ,

चिनिएको छैन त्यो चूलो, छैन दैलोको चिन्हाई।

तर अझै मन भन्छ चुपचाप, आशा छैन मरेको,

बिँधिएको छु म त जीवनमै, सपना छैन टुटेको।

हामी सिमाना भएर बाँडियौँ, कागजको एक पानाले

 भएको थियौँ हाम्रै जग्गामा, हावाले नाम लिएको,

आज परायो बन्यो बस्ती, ओछ्यान समेत लिएको।

भाषा बोल्दा हाँसो आउँछ, बानीहरू टुक्रिए,

भाषाभित्रै भिजेको हाम्रो स्वाभिमान कता गए?

हामी सिमाना भएर बाँडियौँ, कागजको एक पानाले,

गाउँको धुलो सम्झिरह्यौँ, शहरको यो तानाले।

चुलोचौको बोकेका हात, अब कागज बुन्छन्,

शब्दहरू त लेखिन्छन् तर, हृदय कुन चिन्छ?

हामी त्यो मान्छे हौँ जो इतिहासमा हरायौँ,

भाषा बिर्सन नसकेको दोषमा किन सजायौँ?

शब्दको जरा काट्नेहरू, सोच्दैनन् गहिरिएर,

हाम्रो मौनताभित्र चिच्याएको क्रन्दन सुनेर हेर।

हामी अझै बाँच्छौँ, अडिन्छौँ, हामी आँधी हौँ,

सिर्जनशीलताले जिन्दगीलाई हरदम बाँधी हौँ।

शब्द लेख्छौँ, माटो सम्झन्छौँ, गीत गाइहाल्छौँ,

हामी विस्थापित, तर आत्मा कहिल्यै बिक्दैन, जान्दैन झुक्न, न थाल्छौँ।

हाम्रो छाती माटो हो, छातीकै मुटु पृथ्वी,

जहाँ घामको स्वाद छ, र गाँउको बास्ना अर्ति।

जुन भाषा बाँच्दैन कपीमा, त्यो बच्छ छातीभित्र,

पहिचान मेटेर सकिन्न मान्छे, उ टाँसिन्छ माटोमा जस्तै कसरि पनि फर्केर।

पाइलाहरू थाकिसके

 पाखामा उभिएको रूख जस्तै, म पनि उभिएको छु,

हराएको बाल्यकाल खोज्दै, मौन गीत गाएको छु।

जहाँ आकाश नीलो हुन्थ्यो, जून रातमा हाँस्दथ्यो,

अब त आकाश नै सोध्छ, "किन तिमी यति शून्य भयौ?"

गाउँको गोठ, बाख्रा र हाँसो, न्यानो त्यो अँगालो,

आज त शहरका भित्ताहरू, भन्छन् मलाइ 'पागल'।

सपना बोकेर आएको थिएँ, हृदयमा उज्यालो,

तर यहाँ हरेक कुना छ, चिसो, गुम्सिएको कालो।

साथीहरूसँग टाँसिएर गुञ्जिन्थ्यो हाँसोको स्वर,

अब त मोबाइल बोल्छ, मान्छेहरू छन् मुखौटा भर।

कति बिचार मथ्थर हुन्छ, कति भाव हराउँछ,

दर्पण हेरेर पनि कहिले, आफ्नै अनुहार डराउँछ।

यात्रा अझै बाँकी छ, पाइलाहरू थाकिसके,

मन त चाहन्छ रोऊँ सँगै, ओसिलो सपनामा ढाकिसके।

तर कुनै भोलि लेखिन्छ, जहाँ प्रकाश छ भित्रै,

त्यो पृष्ठ खोल्न सक्दिनँ म, अझै हराइरहेछु तीत्रै।

जीवन यात्रा

 म थालें पाइलाहरूले यात्रा,

न नक्सा थियो, न गन्तव्यको धरोहर।

तर हरेक मोडमा भेटें कथा,

र ती कथामा म आफैं हराएँ ।

कहिले काँडा, कहिले फूल,

तर बाटोले कहिल्यै नदियो भूल।

उसैमा म रमाएँ, बिर्सिएँ लक्ष्य,

सायद यात्रा नै बने मेरो सच्चो पक्ष।

सबै दौडिरहे तर्फ मञ्जिलको,

म भने हेर्दै थिएँ घाम झर्दै गरेको।

कहिले बादलसँग कुरा गरेँ,

कहिले नदीसँग गहिरिएँ।

मञ्जिलले आज बोलाउँछ–

"कहाँ पुग्यौ?"

म भन्छु– “जहाँ बाटो थामिन्छ,

त्यहीँ त जिन्दगी बाँच्छ।”

तिमीलाई सम्झँदा

 तिमीलाई सम्झँदा जून बर्सन्छ मनमा,

न देखिने, न छुने, तर बग्ने धारामा।

कहिल्यै नबोलेका तिमी,

कहिल्यै नसुनेका म — तर कुरा सारा भयो।

तिम्रो हाँसो चुपचाप बज्छ,

मेरो नयनमा हल्का उज्यालो सज्छ।

सम्झनामा टपरी बन्छ,

र ती सम्झनाहरू चिया जस्तै पाक्छ।

साँझ पर्दा आकाश लजाउँछ,

मनको कुनामा तिमी फेरि रमाउँछौ।

तिमी नभए पनि साथ लागिरहने,

तिमी भित्र, म बाहिर, फेरि पनि जुरिरहने।

वर्षा छैन, तर पृथ्वी भिजेको छ,

मेरो मुटु त्यो हिलो भएको छ।

तिमी टाढा — यथार्थ, म यहाँ सपना,

तर प्रेमको गन्ध आज पनि छ पनापना।

बटबृक्षको छाया

 गाउँको पाटीमा त्यो बटबृक्ष थियो,

जहाँ हामी सँगै बसेर भोक भुल्थ्यौं।

चिसो छायाँ, हाँसोका तरङ्गहरू,

अब सब भत्किएको सपना भइदियो।

कहिले काँटाघारीमा लुकेर रमायौं,

कहिले रूख चढ्दै आकाश छोयौं।

आज ती ठाउँहरूमा डोजर चले,

र स्मृतिहरू बुलडोजरले मासे।

विकासको नाममा आयो बजार,

तर गुमायौं हामी आफ्नै आधार।

बिरुवा रोप्न लेखिन्छ नारा,

तर बालापन गयो, रित्तो रह्यो सहारा।

बटबृक्ष त रुखमात्र थिएन,

त्यो त हाम्रो इतिहास थियो, साँचो छायाँ।

अब त्यो छायाँ तस्बिरमा छ,

र हाम्रो मन भित्रै – मौन कथा।

मौनको बिछ्यौनामा

 कहिलेकाहीँ मौन बोल्छ, चिच्याएर होइन,

तिमी नसुने पनि उसले स्पर्श गर्छ छायाजस्तो।

न देखिन्छ, न त पक्रन सकिन्छ,

तर हृदयको कुनामा बगिरहन्छ नमीझैँ।

कसैले केही भनेको छैन,

तर मनको आकाशमा बादलहरू छन्।

शब्द नभए पनि अर्थ हर कतामा छ,

शान्ति छ, तर त्यो आँधी अघिको हो, सायद।

झ्यालको पारिबाट हेरेको जून,

कतैभित्र केटो उदास छ सुन।

उसले प्रेम गरेजस्तो लाग्छ,

तर प्रेमले उसलाई चुप गरायो।

मनमा उर्लिन्छ अनकन्टार लहर,

उज्यालो खोज्दै अन्धकार भित्र झर।

नयनमा आँसु छैन, तर हृदय भीजेको छ,

मौनताले बोल्ने कला सिकाइदिएको छ।

कसैले सम्झन्छ मुस्कान मेरो

एक दिन माटोमै फर्कन्छु म,

गाथाहरू ओइलिन्छन् जुन गजलजस्ता,

साँसको सँगालो उडेर जान्छ,

रहन्छ केवल शब्दहरू अमर वस्त्र।

कसैले सम्झन्छ मुस्कान मेरो,

कसैले गुनासो र चोटहरू समेटेर,

तर समयको पानामा लेखिएको नाम,

हावासँगै हराउँछ, तर भावना रहिरहन्छ।

जसले माया बाँड्यो मौन भएर,

उसको मौन पनि गीत बन्छ समर्पणमा।

कसैले बिर्सन्छ, कसैले सम्झन्छ,

तर म भने हर आत्मामा बाँच्छु बिनाशब्द।

न सास चाहिन्छ, न स्पर्श,

केवल सत्य प्रेमले बनाउँछ धर्म।

जीवन एक छाया हो, बग्ने जल,

तर बोली बन्छ हृदयको उज्यालो पल।

मेरो देश — मेरो प्राण

माटो यो मेरो मुटुको धड्कन,

सपना बन्‍छ तिमी रातपर्ने आँखा,

चिसो हावा, त्यो हरियो बन,

तिमी बिना खल्लो लाग्छ साँझका पाखा।

घामले तातो बनाउँछ मलाई,

जब सम्झन्छु त्यो माटोको स्पर्श,

तिमीमा छु म, तिमीमा मेरो आश,

तिमी बिना शून्य जस्तो यो वर्च।

मैले लेखें गीतहरु तिमीलाई,

रगतले रंगिएका पानाहरुमा,

आँशुले सींचे झार्न तारा,

र हाँसेर लुकें आँधीमा।

जीवनको हर पाइला, तिमीमा समर्पित,

तिमी मेरो पूजा, तिमी मेरो गीत।

मरे पनि म माटो भएर फर्कन्छु,

फूल बनेर तिमीमा फेरि फक्रन्छु।

ढुंगा पगालें

 ढुंगा पगालें, आगो बनाएँ,

हिमाल भित्र उज्यालो ल्याएँ,

सागर छिचोलें, आकाश छोएँ,

तिमीलाई जित्न सपनै बुनें।

अश्रु बनायें फूलको रस,

तिम्रो मुस्कानको खोजीमा बस,

धडकन धडकनमा नाम तिम्रो,

तर तिमी सधैं मौन, न श्रोत न स्वर।

बिजुली झारें नयनबाट,

तिम्रो एक झल्कोको आसमा रात,

जीवनको मूल्यो राखें माया,

तर तिमी थियौ शून्य, कठोर काया।

आँधीलाई साथी बनाएँ मैले,

पीडालाई गीत बनाएँ झैँले,

संसार उल्टाएँ खुशी दिनलाई,

तर तिमी हाँसेनौ, रित्तो बिर्को जस्तै।

अब त हैन मलाई गुनासो,

माया थियो, तिमी थियौ यथार्थको परिपाटो,

तिमी पत्थर, म ओभाएको नदी,

प्रेममा हारेँ म—तर जित्यो  माया

शिवको मन्दिर

 धनीले बनाउछन् सुनचाँदीको मन्दिर,

ठूला गजुर, पर्खाल, र आरतीको धुन,

तर म गरिब — कहाँबाट ल्याउँ धन?

मेरो पूजा छ, आत्माको सुगन्ध।

पाइलालाई बनाउँछु म स्तम्भ,

शरीर बनाउँछु मन्दिरको गर्भगृह,

टाउको गजुर हो, सुनले बनेको —

मेरो भक्ति छ, निश्छल र विशुद्ध।

शिव! ओ त्रिवेणीको प्रभु, सुन,

नराम्रो मूर्तिहरू ढल्ने छन् एक दिन,

अचल वस्तुहरू विलिन हुनेछन्,

तर गतिशील धर्म सधैं अटल रहनेछ।

पशुपतिको यात्रामा

बालकनीबाट हेर्दै छु ती पदचापहरू,

जहाँ श्रद्धाको लहर बगिरहेछ —

नरिवल, अमृत, फूलले सजिएको थाल लिएर,

तर साथमा लुकिएको छ एक-एक कथा।

कोही बोकेका छन् प्रसादको सौगात,

कोही भने बोकेका छन् भित्रभित्रैको पीडा,

टुटेका सपना, नबोलेका शब्दहरू,

र एक मौन आग्रह — सुन्ने गरुन् महादेव।

उहाँको मन्दिरतिर बढ्दै छन् ती पाइलाहरू,

केवल दर्शनको लागि होइन,

मनको भार हलुका पार्ने तीर्थयात्रा हो यो।

आँखाहरूमा निहारिन्छ बिश्वास,

जसले बाँच्न सिकाउँछ, सहन सिकाउँछ,

उहाँका चरणमा पुगेपछि,

मानिन्छ — हराएका स्वरहरू पनि पुकार बन्छन्।

महादेव, त्रिपुरारी, करुणाका स्रोत,

पशुपतिनाथको दर्शनमा लुकेको छ मोक्षको आशा,

जहाँ नमन मात्र होइन,

मन नै समर्पित हुन्छ — मौन भावनामा।

यी यात्रुहरू थाकेका होलान्,

तर तिनीहरूको आत्मा उज्यालो छ,

शिवधामको आशिषमा,

पुर्नजीवनको विश्वास लिएर फर्किनेछन्।

स्वप्न झरे फुलजस्तै

 "स्वप्न झरे फुलजस्तै

मित्र चुभे काँडाजस्तै"

लुटियो सिंगार सारा, बगैंचाको बबुलले

र हामी उभिएर उभिएर बसन्त हेर्दै रह्यौं

कारवाँ गइसक्यो, धुलो उडेको हेरिरह्यौं

निन्द्रा पनि खुलेको थिएन, कि घाम अस्ताइसक्यो

पाउ उठ्न नपाउँदै, जीवन चिप्लिसक्यो

पात पात झरिसके, हाँगा हाँगा जलिसके

इच्छा त निस्किन सकिन, तर उमेर बितिसक्यो

गीत आँशु बने

छन्दहरु गाडिए

साथका सबै दियोहरू, धुँवामा हराए

र हामी झुकेर झुकेर

मोड़मा रोकिएर रोकिएर

उमेरको उकालोको ओरालो हेर्दै रह्यौं

कारवाँ गइसक्यो, धुलो उडेको हेरिरह्यौं

कस्तो यौवन थियो, फूल फूल प्रेममा लिप्त

कस्तो सौन्दर्य थियो, ऐनाले पनि डरायो

यता जमिन उचालियो, उता आकाश उठ्यो

मुटु सम्हालेर हेरियो, जुन भेटियो त्यही हेऱ्यो

तर एकदिन यहाँ

यस्तो हावा चल्यो

फूल फूल लुटिए, गल्ली गल्ली चिसो भयो

र हामी लुटिएर लुटिए

समयको चोटमा पिटिए

सासको नशा, त्यो हेरिरह्यौं

कारवाँ गइसक्यो, धुलो उडेको हेरिरह्यौं

हातहरू थिए, जुनमा चन्द्रको कपाल सिंगारुँ

ओठ खुलेका थिए, प्रत्येक ऋतुलाई बोलाऊँ

दुख दिइयो, म प्रत्येक दुखीलाई प्रेम दिऊँ

र सास यति दिव्य, यो स्वर्गलाई पृथ्वीमा ल्याउँ

तर केही सम्भव भएन

साँझ बिहान बन्यो

उठ्यो यस्तो छाल, कि किल्ला विघटन भए

र हामी डराएर डराएर

आँखामा आँशु भरेर

कफन ओढेर चिहान हेर्दै रह्यौं

कारवाँ गइसक्यो, धुलो उडेको हेरिरह्यौं

सिन्दूर सजिइसकेको थियो, जब नयाँ किरण आयो

ढोलक बज्न थाल्यो, पाइला पाइला नाच्यो

शोर भयो — "हेर! बेहुली जाँदैछ"

गाउँ रमायो, नयन नयन झुम्यो

तर त्यत्तिकैमा

विष भरेको बिजुली खस्यो

सिन्दूर मेटियो, सारी च्यातियो

र हामी अनजानजस्तै

टाढाको घरबाट

पाल्की बोक्ने कहार हेर्दै रह्यौं

कारवाँ गइसक्यो, धुलो उडेको हेरिरह्यौं

(यो कविता प्रसिद्ध हिन्दी गीतकार तथा कवि नीरज (पूरा नाम: गोपालदास नीरज) द्वारा लेखिएको हो।
नेपालीमा पुनर्लेखन: कृष्ण आचार्य)

म पनि साथ खोजिरहेछु

साथीहरू छन्, रमाइला छन्,

गिलासमा हाँसो छ, बोतलमा चिठ्ठा।

म भने एक कुनामा, मौन एक आवाज,

न पीन्छु, न बोल्छु — बिर्सिन खोज्छु त्यो नाता आज।

नशा बिना पनि त रमाउन सकिन्छ,

मनको आत्मीयता कहाँ हरायो यत्रो भिडमा?

म नआएँ भने बोल्दैनन्,

आएँ भने पनि बोल्दैनन्।

म टाढा छु, तर टाढिन चाहन्न,

मन त लाग्छ — हाँस्न, रमाउन,

तर म नशा होइन, संवेदना बोकेर आएको छु,

यो दिल तिम्रो पनि हो, किन नस्वीकार गरौं?

हिजो तिमीहरूले साथ दिएकै थियौ,

आज किन मेरो सादगी बोझ लाग्न थाल्यो?

म नफर्किएको होइन,

तिमीहरू नै पर पर हिड्दै गयौ।

मलाई निम्ता देऊ, साँचो मनको,

जसले बोतल होइन, बाँकी दिनहरू बाँड्ने गर्छ।

म पनि तिमीहरूमै छु,

बस, मलाई तिमीहरूले देख्न बाँकी छ।

 

तर गतिशील धर्म सधैं अटल रहनेछ।

धनीले बनाउछन् सुनचाँदीको मन्दिर,

ठूला गजुर, पर्खाल, र आरतीको धुन,

तर म गरिब — कहाँबाट ल्याउँ धन?

मेरो पूजा छ, आत्माको सुगन्ध।

पाइलालाई बनाउँछु म स्तम्भ,

शरीर बनाउँछु मन्दिरको गर्भगृह,

टाउको गजुर हो, सुनले बनेको —

मेरो भक्ति छ, निश्छल र विशुद्ध।

शिव! ओ त्रिवेणीको प्रभु, सुन,

नराम्रो मूर्तिहरू ढल्ने छन् एक दिन,

अचल वस्तुहरू विलिन हुनेछन्,

तर गतिशील धर्म सधैं अटल रहनेछ।

पशुपतिमा पुग्दा सायद सबै पुरा नहोला

टाढाबाट हेर्दै छु म,
जहाँ एक लहर बगिरहेको छ —
श्रद्धाको, पीडाको, आशाको।

कोही काँधमा प्रसादको थाल बोकेका छन्,
नरिवल, अमृत, फूलहरू सुगन्धित छन्,
तर आँखामा आँसु लुकाएका छन् केही।

पशुपतिको मन्दिरतिर बगिरहेका छन् ती पाइला,
केवल पूजाका निम्ति होइन,
कसैको मुटुको भारी लिएर —
भाँचिएको सपना, अधुरो प्रेम, चुपचाप पीडा।

केही त छन्, जसको हरेक कदम
एक मौन प्रार्थना हो,
"हे महादेव, केही त सुन" भन्ने विन्ती हो।

कसैको आँखामा संसार पुरा छ,
कसैकोमा केवल एक विश्वास —
शिवले बुझ्नेछन्, सुन्नेछन्,
र दिन्छन् एक आशाको किरण।

म हेर्छु ती अनुहारहरू —
थाकेका, तर समर्पित,
भौतिकताबाट पर, आध्यात्मिक यात्रामा होमिएका।

पशुपतिमा पुग्दा सायद सबै पुरा नहोला,
तर केही गुमाएका मनहरू
शान्तिको आँसु लिएर फर्किने छन् —
यो नै हो यात्रा — शरीरको भन्दा बढी आत्माको।

धर्म सधैं अटल रहनेछ

धनीले बनाउछन् सुनचाँदीको मन्दिर,

ठूला गजुर, पर्खाल, र आरतीको धुन,

तर म गरिब — कहाँबाट ल्याउँ धन?

मेरो पूजा छ, आत्माको सुगन्ध।

पाइलालाई बनाउँछु म स्तम्भ,

शरीर बनाउँछु मन्दिरको गर्भगृह,

टाउको गजुर हो, सुनले बनेको —

मेरो भक्ति छ, निश्छल र विशुद्ध।

शिव! ओ त्रिवेणीको प्रभु, सुन,

नराम्रो मूर्तिहरू ढल्ने छन् एक दिन,

अचल वस्तुहरू विलिन हुनेछन्,

तर गतिशील धर्म सधैं अटल रहनेछ।

म भाषा हुँ

म कुनै झण्डा होइन,

म कुनै नक्सा होइन,

म त आमाको त्यो स्पर्श हुँ,

जसले तिमीलाई बचपनमा छोएर चल्न सिकायो।

 म खेतको हरियाली हुँ,

श्रमिकको पसिनामा झल्किने पहिचान हुँ,

म ती पुराना गीतहरू हुँ,

जसमा गाउँको मुटु बोल्छ।

मलाई पूजा नगर झुठा भाषणले,

मलाई माया देउ कर्म र कर्तव्यले,

तिमीका सच्चा बोलीमा,

म स्वतन्त्र हुन्छु।

 मेरो भाषा तिमी बोल्दा बाँच्छ,

मेरो आत्मा तिमीको सत्यमा बाँच्छ,

म तिमीभित्रको मान्छे हुँ —

जो डराउँदैन न्यायका लागि बोल्न।

म देश हुँ,

मलाई चिन्दा —

म कुनै राजा होइन,

म जनताको श्वास हुँ

म भाषा हुँ ।

म भाषा हुँ।

म भाषा हुँ।

तिमी, म र मेरा बा

 तिमी, म र मेरा बा

तिमी, म र मेरा बा,

हामी एउटै एउटै थियौं।

तिमी कल्पनाका कुरा गर्थ्यौ,

म सपनाका कुरा गर्थे,

बा भन्नुहुन्थ्यो —

"सोचेको जस्तो हुँदैन् जीवन,

तर हिँडिरहनु पर्छ,

आकाश हेरेर पनि, माटो छोइरहनु पर्छ।"

तिमी फूल बन्ने चाहना राख्थ्यौ,

म बतासमा हराउने इच्छा,

बा भने उही रूखजस्तो अडिग —

जुन आँधीमा पनि नडगमगाउने।

तिमी र म दौडियौं भावनाका पखेटा लिएर,

तर बा…

उहाँ दौडिनुभएन,

हामीलाई उचाइमा उडाइदिँदै,

आफू भूमि भइदिनुभयो।

आज तिमी टाढा छौं,

म पनि आफ्नै भुलमा हराइरहेको छु,

तर बा?

उहाँ अझै उही आँगनमा,

हाम्रा पाइला कुर्दै,

हाम्रा कथाहरू सम्हाल्दै।

ए मेरा भावना...

 ए मेरा भावना...

भावना सम्हाल्न सकिनँ,

ए मेरा भावना…

किनकि यिनै भावनामा लुकेकी छ्यौ तिमी,

तिमी — जसलाई भुल्न खोज्दा पनि,

म अझ गहिरो सम्झनामा डुब्छु।

तिमी बिना जिन्दगीको कल्पना पनि डर लाग्दो थियो,

तर तिम्रा सपनाहरू —

जुन म पूरा गर्न सकेनँ,

त्यही त सपनाहरू थिए,

जसले मलाई तिमीबाट टाढा गराए।

तिमी आशा थियौ —

तर ती आशाहरूले नै मलाई निराश बनाए।

बिफलता मेरो थियो,

तर सजाय तिमीलाई पनि पर्‍यो।

ए मेरा भावना...

तिमी अब थाकेका छौ,

तर अझै…

तिमीभित्र कतै तिमीको मुस्कान बाँकी छ,

कहिल्यै नफर्किने त्यो क्षणको आशा बाँकी छ।

शायद,

एकदिन कुनै पानामा

फेरि तिमी लेखिएको भेटिनेछौ —

भावनाका हरफहरूमा (पंक्तिहरूमा)

मेरो मौनतामा…

कान्हा

जग उद्धार गर्न, हे नन्दलाल कान्हा,

तिमी नै साँचो प्रेमको गीता, सत्यका दाता।

दिव्य तेज छ तिमीमा, छ अपार करुणा,

मानव रूप लिई आयौ, देखाउन मार्ग सच्चा।

गाईगोरु चरायौ, मुरलीमा गीत सुनायौ,

बाल-सखा बनी, प्रेममा सबलाई रमायौ।

कस्ले देखाउँछ गर्भमा सारा संसार?

मायाको आँचलमै ल्यायौ ब्रह्माण्डको सार।

माटो खाँदा देखिए धरणी र गगन,

हे कान्हा! तिमी आफैं नारायणको दर्शन।

कालको पञ्जाबाट बालक बचायौ,

अधर्मको साम्राज्यमा धर्म सजायौ।

"श्रीकृष्ण" बोल्दा कम्पिन्छ मन, शुद्ध हुन्छ हृदय,

विठ्ठल नाममा छ लय, भक्ति अनि विजय।